leestekens

over de kwantiteit van leestekens:

"STEEDS ZO WEINIG MOGELYK"

bekend is met recht het aphorisme van charles bukowski (1920-1994): "as the spirit wanes, the form appears," willende zeggen: "naarmate de 'spirit' uit je tekst verdwynt, gaat de vorm meer en meer naar voren komen."

    dit is natuurlyk heel erg waar. een te nadrukkelyke gerichtheid op vorm werkt verlammend, versuffend, ook voor de lezer. mensen die écht iets te vertellen hebben, hoeven zich om leestekens totaal niet te bekommeren; hun "spirit" viert hoogty. hier voor myn neus byvoorbeeld, in myn toffe boekenkast, staat er een boekje met daarin de mémoires van een voetsoldaat die, in 1812, met het leger van napoleon meê door rusland zwierf, en met eigen lyf en leden de berezina overstak. die lectuur is op iedere manier grandioos, haar slordige vorm speelt totaal geen rol.

    toch kan je dat inzicht van bukowski, tégen de vorm, niet zomaar als een credo in je vaandel dragen. je kan niet zeggen: "fuck al die vorm, ik ben wie ik ben, lees my!" de waarheid is namelyk dat de overgrote meerderheid van ons, zuiver inhoudelyk totaal niks te vertellen heeft - veroordeeld als wy ons weten tot, dag in, dag uit, totaal futiele anekdotiek. alleen een zuivere, aandachtige, liefdevolle zorgvuldigheid zou eventueel nog kunnen maken dat het toch wél zinvol wordt, zo'n leven als het onze in kaart te brengen.

    daarom is die uitroep van bukowski, tégen de vorm, geen credo, maar alleen maar een byzonder ernstige waarschuwing. we kunnen de vorm niet wegdoen - we moeten er alleen maar keihard voor oppassen. waanzinnig hard bezig zyn met vorm - maar toch, tegelykertyd, altyd wel zo weinig mogelyk. in sommige van je alinea's eventueel krankzinnig véél komma's, een cascade van komma's - maar toch, echt waar, altyd nog zo weinig mogelyk.